شکاف انگیزشی در هدف گذاری؛ چرا با وجود آگاهی عمل نمیکنیم؟
مقدمه
شکاف انگیزشی در هدف گذاری یکی از مهمترین دلایلی است که باعث میشود با وجود داشتن دانش، تجربه، شرکت در دورههای آموزشی و مطالعه کتابهای مختلف، همچنان نتوانیم به اهداف خود برسیم. بسیاری از افراد دقیقاً میدانند چه کاری درست است، اما هنگام عمل کردن با مقاومت ذهنی روبهرو میشوند. به همین دلیل، فاصلهای میان «دانستن» و «انجام دادن» به وجود میآید که به آن شکاف انگیزشی (Motivation Gap) گفته میشود.
حتماً بارها در زندگی خودتان یا اطرافیانتان دیدهاید که افراد اهمیت هدف گذاری را میدانند، برای آن آموزش دیدهاند و حتی برنامهریزی هم کردهاند؛ اما هنوز نتوانستهاند مسیر رسیدن به اهداف خود را با موفقیت ادامه دهند. این همان نقطهای است که شکاف انگیزشی در هدف گذاری خود را نشان میدهد.
در این مقاله به صورت علمی و کاربردی بررسی میکنیم که چرا با وجود آگاهی عمل نمیکنیم، مغز ما چگونه تصمیم میگیرد و چگونه میتوانیم این شکاف را از بین ببریم.
شکاف انگیزشی در هدف گذاری چیست؟
شکاف انگیزشی (Motivation Gap) زمانی ایجاد میشود که فرد آگاهی، اطلاعات و حتی مهارت لازم را دارد، اما انگیزه کافی برای استفاده از آنها ندارد.
در زمینه هدف گذاری، این شکاف زمانی رخ میدهد که فرد میداند برای رسیدن به اهدافش باید چه اقداماتی انجام دهد، اما یا هیچ اقدامی نمیکند، یا اقداماتش ناقص، نامنظم و ناپیوسته است.
به عبارت سادهتر:
دانستن کافی نیست؛ عمل کردن اهمیت دارد.
چرا با وجود آگاهی عمل نمیکنیم؟
یکی از مهمترین دلایل ایجاد شکاف انگیزشی، نحوه عملکرد مغز انسان است.
مغز ما به طور کلی دارای دو سیستم تصمیمگیری است:
- مغز منطقی (Neocortex)؛ کند، تحلیلگر، آیندهنگر و نیازمند تمرکز و انرژی
- مغز احساسی (Amygdala)؛ سریع، خودکار، کممصرف و علاقهمند به لذت فوری
نکته مهم اینجاست که این دو بخش از مغز، اهداف متفاوتی دارند.
مغز احساسی چه میخواهد؟
همواره مغز احساسی به دنبال موارد زیر است:
- راحتی
- لذت فوری
- اجتناب از سختی
- صرفهجویی در مصرف انرژی
مغز منطقی چه میخواهد؟
در مقابل، مغز منطقی به دنبال اهداف بلندمدت است؛ مانند:
- پیشرفت
- موفقیت
- نظم
- برنامهریزی
- رشد فردی
به همین دلیل است که تقریباً همیشه دو صدای متفاوت در ذهن خود میشنویم. یکی از طرف مغز منطقی که ما را به سمت آینده هدایت میکند و دیگری از طرف مغز احساسی که به دنبال لذتهای فوری است.
اگر روش مدیریت این کشمکش را بلد نباشیم، معمولاً مغز احساسی برنده میشود؛ زیرا اهداف بلندمدت پاداش فوری ندارند، اما خواب بیشتر، استفاده از تلفن همراه، شبکههای اجتماعی، خوردن شیرینی یا تماشای فیلم، بلافاصله باعث ترشح دوپامین و ایجاد احساس لذت میشوند.
نظر دنیل کانمن درباره تصمیمگیری
دنیل کانمن، برنده جایزه نوبل اقتصاد، میگوید:
«ما فکر میکنیم منطقی تصمیم میگیریم، اما بیشتر اوقات توسط سیستم سریع و احساسی هدایت میشویم.»
به همین دلیل ممکن است بدانیم باید روی پروژه، مطالعه یا پایاننامه خود کار کنیم، اما ناگهان اینستاگرام را باز کنیم؛ زیرا مغز احساسی پاداش فوری دریافت میکند.
ابتدا احساس، سپس منطق
یکی از مهمترین یافتههای علوم شناختی این است که مغز احساسی معمولاً ابتدا تصمیم میگیرد و سپس مغز منطقی برای آن تصمیم دلیل و توجیه میسازد.
آنتونی رابینز در این زمینه میگوید:
«مردم به دلایل احساسی تصمیم میگیرند و سپس با منطق آن را توجیه میکنند.»
برای مثال، تصمیم میگیرید از فردا برای حفظ سلامتی خود شیرینی نخورید.
روز بعد وارد محل کار میشوید. یکی از همکاران به مناسبت تولد فرزندش با یک جعبه بزرگ شیرینی و با خوشحالی از شما پذیرایی میکند.
در این لحظه، مغز منطقی به شما یادآوری میکند که برای سلامتی خود نباید شیرینی بخورید؛ اما مغز احساسی بلافاصله میگوید:
- فقط یک عدد شیرینی که مشکلی ایجاد نمیکند.
- اگر برندارم شاید همکارم ناراحت شود.
- امروز فعالیت زیادی دارم و کالری آن میسوزد.
در نهایت شیرینی را برمیدارید و سپس با دلایل منطقی، تصمیم احساسی خود را توجیه میکنید.
چرا افراد موفق متفاوت عمل میکنند؟
برایان تریسی میگوید:
«افراد موفق یاد گرفتهاند کاری را انجام دهند که افراد ناموفق حاضر نیستند انجام دهند.»
تفاوت اصلی افراد موفق در این نیست که همیشه انگیزه بیشتری دارند؛ بلکه آنها اجازه نمیدهند مغز احساسی کنترل کامل تصمیمهایشان را در اختیار بگیرد.
چگونه شکاف انگیزشی در هدف گذاری را از بین ببریم؟
خوشبختانه شکاف انگیزشی قابل مدیریت است. با چند تغییر ساده در رفتار و محیط میتوان قدرت مغز منطقی را افزایش داد.
۱. از قبل تصمیم بگیرید
زمانی که خسته هستید یا در شرایط وسوسه قرار میگیرید، مغز احساسی قدرت بیشتری پیدا میکند.
بنابراین، تصمیمهای مهم را از قبل بگیرید.
مثال:
«هر روز ساعت ۵ عصر، بدون فکر کردن، ۲۰ دقیقه پیادهروی میکنم.»
هرچه تصمیمگیری در لحظه کمتر باشد، احتمال انجام آن بیشتر خواهد بود.
۲. کار را بسیار کوچک شروع کنید
مغز احساسی از کارهای بزرگ فرار میکند.
اگر تصمیم بگیرید روزانه یک ساعت مطالعه کنید، احتمال شروع نکردن زیاد است.
اما اگر به خود بگویید:
«فقط پنج دقیقه مطالعه میکنم.»
شروع کار بسیار آسانتر خواهد بود. معمولاً بعد از شروع، ادامه دادن نیز سادهتر میشود.
۳. برای خود پاداش فوری ایجاد کنید
مغز انسان پاداشهای دور را کمارزشتر از پاداشهای نزدیک میداند.
به همین دلیل بهتر است پس از انجام هر رفتار مثبت، یک پاداش کوچک برای خود در نظر بگیرید.
برای مثال:
- نوشیدن قهوه مورد علاقه بعد از مطالعه
- تماشای یک قسمت از سریال پس از پایان تمرین
- گوش دادن به موسیقی دلخواه بعد از انجام کار مهم
این کار باعث میشود مغز احساسی نیز با انجام فعالیتهای مفید همراه شود.
۴. محیط خود را پاکسازی کنید
محیط اطراف نقش بسیار مهمی در رفتار ما دارد.
اگر تلفن همراه کنار دستتان باشد، مغز احساسی دائماً شما را به سمت آن میکشاند.
اگر خوراکیهای ناسالم روی میز باشند، مقاومت سختتر میشود.
بنابراین، محیط باید به موفقیت شما کمک کند، نه اینکه مانع آن شود.
تا حد امکان عوامل حواسپرتی را حذف کنید و محیطی طراحی کنید که انجام رفتار درست را آسانتر کند.
جمعبندی
شکاف انگیزشی در هدف گذاری یکی از مهمترین دلایل فاصله میان دانستن و عمل کردن است. بسیاری از افراد تصور میکنند مشکل آنها کمبود اطلاعات است؛ در حالی که مسئله اصلی، ناتوانی در مدیریت کشمکش میان مغز منطقی و مغز احساسی است.
اگر یاد بگیریم قبل از وسوسه تصمیم بگیریم، کارها را کوچک آغاز کنیم، برای خود پاداش ایجاد کنیم و محیط مناسبی بسازیم، میتوانیم این شکاف را به میزان قابل توجهی کاهش دهیم.
موفقیت در زندگی بیش از آنکه به میزان دانش ما وابسته باشد، به توانایی تبدیل دانش به عمل بستگی دارد. کسی که بتواند گفتوگوی میان مغز منطقی و مغز احساسی را مدیریت کند، کنترل رفتارهای خود را نیز در دست خواهد گرفت و مسیر رسیدن به اهدافش هموارتر خواهد شد.
سوالات متداول
شکاف انگیزشی چیست؟
شکاف انگیزشی فاصله میان دانستن و عمل کردن است؛ یعنی فرد میداند چه کاری باید انجام دهد، اما انگیزه کافی برای اجرای آن ندارد.
چرا با وجود آگاهی عمل نمیکنیم؟
زیرا مغز احساسی به دنبال لذت فوری و اجتناب از سختی است، در حالی که مغز منطقی به موفقیت بلندمدت فکر میکند. در بسیاری از مواقع مغز احساسی تصمیم میگیرد و مغز منطقی آن را توجیه میکند.
چگونه شکاف انگیزشی را کاهش دهیم؟
با تصمیمگیری از قبل، کوچک شروع کردن، ایجاد پاداشهای فوری، حذف عوامل حواسپرتی و ساختن محیطی که انجام رفتار درست را آسانتر کند.
پاینده و سربلند باشید
مشتاق زندگی کنید
حمید یوسفی